dff

Ίδρυση

Η δημιουργία του Μουσείου έχει ως αφετηρία την απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου του Πνευματικού Κέντρου του Δήμου Λευκάδας για την δημιουργία μιας μόνιμης Έκθεσης των Ενθυμημάτων της πενηντάχρονης πορείας (1962-2012) του Διεθνούς Φεστιβάλ Φολκλόρ Λευκάδας. Η δημιουργία ενός χώρου όπου θα παρουσιαζόταν στο κοινό σε μόνιμη βάση η ιστορία του Φεστιβάλ Φολκλόρ της Λευκάδας, η σημασία του για την τοπική κοινωνία αλλά και η εμβέλειά του στα διεθνή πράγματα των φολκλορικών φεστιβάλ αποτελούσε απαίτηση των Λευκαδιτών από δεκαετίες.

Η ανάπτυξη της έκθεσης ανατέθηκε όσον αφορά την επιστημονική επιμέλεια στο Κέντρο Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών, λόγω της τεκμηριωμένης εμπειρίας του προσωπικού του στην οργάνωση εκθέσεων στο συγκεκριμένο θεματικό πεδίο, του κύρους του και της προθυμίας των επιστημόνων του να εργαστούν σε βάση εθελοντική σε μια περίοδο δύσκολη για τον τόπο μας.

Ο σχεδιασμός και η υλοποίηση μιας έκθεσης αφιερωμένης στα «Δώρα του Διεθνούς Φεστιβάλ Φολκλόρ Λευκάδας» είχε, τουλάχιστον για τους επιμελητές της, διττή στοχοθεσία. Αφενός να διασφαλίζει την καλύτερη δυνατή παρουσίαση των αντικειμένων-δωρημάτων και αφετέρου να προβλέπει και να υποστηρίζει την συγχρονική ανάδειξη των πολυσήμαντων διαπολιτισμικών σχέσεων που αυτά συνεπάγονται.

Το δώρο, χαρακτηριστικό παράδειγμα κοινωνικής συμπεριφοράς με οικουμενικό χαρακτήρα, συνδετικός κρίκος ανάμεσα σ’ αυτούς που το προσφέρουν και σ’ αυτούς που το δέχονται, συνενώνει εσαεί δια της προσφοράς δότες και λήπτες. Οι δράσεις που συνήθως αναπτύσσονται γύρω από αυτό αποτυπώνουν τους κοινωνικούς δεσμούς που ενώνουν τους εμπλεκομένους. Οι σχέσεις που διαμορφώνονται και ιστορούνται από τα «δωρήματα», σχέσεις ανταπόδοσης, ισχύος και εξουσίας, συνιστούν συναινετικές συμβολικές πράξεις αμοιβαιότητας και αλληλεγγύης.

Στο πλαίσιο αυτό η περίπτωση των Δώρων που ανταλλάσσονται στο Φεστιβάλ Φολκλόρ Λευκάδας, μοναδικά υλικά τεκμήρια των διαδραματισθέντων κατά την πεντηκονταετία της ζωής του, αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα του. Δωρήματα που προσφέρονται σε φίλους οι οποίοι έμπρακτα εκδηλώνουν το ίδιο ενδιαφέρον και την ίδια αγάπη για την φολκλορική (ανα)βίωση εκφάνσεων του λαϊκού πολιτισμού δίχως να προϋποθέτουν την ανταπόδοση φαίνεται να ενισχύουν τους συμβολικούς δεσμούς που συνδέουν τις συμμετέχουσες κοινότητες με την λευκαδίτικη κοινότητα υποδοχής. Τα δώρα της ιδιότυπης communitas του Φεστιβάλ, δεν διαφέρουν στο φαντασιακό επίπεδο από τα «χωρίς υπολογισμό» δώρα μεταξύ συγγενών και φίλων «ως το τελευταίο καταφύγιο της χαμένης αλληλεγγύης», όπως θα έλεγε ο Maurice Godelier.

Η έκθεση που αναπτύχθηκε στις αίθουσες του Πνευματικού Κέντρου εγκαινιάστηκε την Πέμπτη 16 Αυγούστου 2012 από τον Δήμαρχο Λευκάδας Κώστα Αραβανή και την Διευθύντρια του Κέντρου Λαογραφίας Αικατερίνη Πολυμέρου-Καμηλάκη, παρουσία του αντιπεριφερειάρχη Λευκάδας Θοδωρή Βερύκιου, αιρετών αρχόντων της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και των Σωματείων και Πολιτιστικών Συλλόγων της Λευκάδας και πολλών πολιτών.

Έκτοτε είναι ανοικτή σε καθημερινή βάση στο κοινό και δέχεται πολυάριθμους έλληνες και ξένους επισκέπτες καθώς και πολλά Σχολεία. Το γεγονός αυτό, η πάνδημη αποδοχή της από τους Λευκαδίτες, η προσφορές υλικού για την περαιτέρω ανάπτυξή της επέβαλαν – πάρα την δύσκολη συγκυρία – την λειτουργία και εξέλιξη του Μουσείου του Φεστιβάλ Φολκλόρ.

Περιεχόμενο

Η Έκθεση περιλαμβάνει αντικείμενα τα οποία είτε έχουν άμεση σχέση με τις εκδηλώσεις του Φεστιβάλ, όπως μουσικά όργανα, παραδοσιακές ενδυμασίες, αυθεντικές και μη, δίσκους και κασέτες με παραδοσιακή μουσική, μετάλλια, σημαίες, είτε αποτελούν δώρα των χορευτικών συγκροτημάτων που συμμετείχαν στο φεστιβάλ, ενδεικτικά της χώρας προέλευσής τους, όπως κούκλες με αντίγραφα παραδοσιακών ενδυμασιών (λιγότερο ή περισσότερο πιστά), υφαντά, δίσκους, κρύσταλλα, τουριστικά είδη, ενημερωτικά–τουριστικά έντυπα κ.ά. μικροαντικείμενα δώρα προς την οργανωτική αρχή του Φεστιβάλ Φολκλόρ της Λευκάδας.

Το υλικό που συγκροτεί τα ενθυμήματα της πεντηκονταετίας της λειτουργίας του Φεστιβάλ προέρχεται κυρίως από τα δωρηθέντα αντικείμενα στον Δήμαρχο Λευκάδας, τα οποία φιλοξενούνται σήμερα στο γραφείο του Αντιπροέδρου του Πνευματικού Κέντρου, χώρο υποδοχής των επιτροπών των χορευτικών συγκροτημάτων, τα αντικείμενα που διασώθηκαν από τη δεκαετία του 1980 και εξής με τη φροντίδα της υπαλλήλου του Πνευματικού Κέντρου Λευκάδας Διδούς Βερυκίου και από την δωρηθείσα στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Συλλογή του αειμνήστου Ιδρυτή του Φεστιβάλ Αντώνη Τζεβελέκη. Η αντικειμενική – υλική αξία των αντικειμένων δεν είναι αυτή που τα χαρακτηρίζει όσο ο πλούτος των ανθρώπινων σχέσεων που διαμορφώθηκαν μεταξύ των πολιτιστικών φορέων γειτονικών αλλά και μακρινών χωρών κατά τη διάρκεια της ζωής και της επιτυχημένης πορείας του Διεθνούς Φεστιβάλ Φολκλόρ Λευκάδας.

Ο φολκλορισμός, φαινόμενο του σύγχρονου πολιτισμού, και οι πολλαπλές εκφάνσεις του, όπως τα Φεστιβάλ Παραδοσιακών Χορών, αποτελούν ερευνητικό αντικείμενο της Λαογραφίας, που οφείλει να καταγράφει και να μελετά το σύνολο των εκδηλώσεων του λαϊκού -υλικού και άυλου- πολιτισμού. Το παλαιότερο Φολκλορικό Φεστιβάλ στην Ελλάδα γίνεται αντιληπτό από του επιμελητές ως σημαντικό κοινωνικοπολιτισμικό φαινόμενο (και εξαιρετικά ενδιαφέρον ερευνητικό αντικείμενο). Το Φεστιβάλ της Λευκάδας αποτελεί σήμερα ένα από τα σημαντικότερα σε παγκόσμια κλίμακα, πολιτιστικά γεγονότα στο είδος του και συγκεντρώνει το ενδιαφέρον φορέων και ιδιωτών που δραστηριοποιούνται στον τομέα της προβολής και της διαχείρισης του λαϊκού πολιτισμού με έμφαση στην παραδοσιακή μουσική και τον χορό. Η μακροχρόνια και διαρκής παρουσία του, που συσπειρώνει γύρω από την τακτική επί πενήντα συναπτά έτη διοργάνωση και την υλοποίησή του εθελοντές, καλλιτέχνες και ερμηνευτές -ντόπιους και ξένους- έχει άρρηκτα συνδεθεί με τη Λευκάδα.

Το Μουσείο και οι χώροι του

Στην Μουσειακή Έκθεση επιχειρείται να παρουσιασθεί η διαδραστική σχέση Λευκαδίων και φιλοξενουμένων που αναπτύσσεται εδώ και μισό αιώνα στο πλαίσιο του Φεστιβάλ και αποτυπώνεται σε μια σειρά υλικών αντικειμένων, ενθυμημάτων της άυλης πολιτισμικής σύμπραξης.

Αξιοποιήθηκαν ηχητικά ντοκουμέντα, κινηματογραφικά αποσπάσματα και φωτογραφίες ως καμβάς παρουσίασης του ενδιαφέροντος υλικού. Η αξιοποίηση των αναπαραστατικών εικόνων και των ηχοτοπίων του Φεστιβάλ Φολκλόρ στους χώρους της Έκθεσης υφαίνει τον καμβά παρουσίασης των αντικειμένων, ενώ παράλληλα διαμορφώνει ένα νέο πεδίο αλληλοσυμπληρούμενων πληροφοριών που ανασυνθέτουν την φυσιογνωμία του. Ακολουθώντας τις σύγχρονες θεωρήσεις παροχής αλληλεπικαλυπτόμενων πληροφοριών που σχετίζουν έμμεσα και άμεσα τα δώρα και τις φεστιβαλικές εκδηλώσεις επιχειρείται η υπέρβαση της απλής θέασής της από τους επισκέπτες. Η διαμόρφωση του πολιτισμικού περιβάλλοντος θα επιτρέψει σε όσους την επισκεφθούν να περιηγηθούν στο σύνολο των διαδικασιών και των σχέσεων που (ανα)παράγει το Φεστιβάλ τον μισό αιώνα της ζωής του. Οπωσδήποτε για τους άμεσα εμπλεκόμενους στο Φεστιβάλ, διοργανωτές και συμμετέχοντες, πέρα από την φαινομενολογία της θέασης ενεργοποιούνται διαδικασίες ανάκλησης των βιωμένων εμπειριών του παρελθόντος μέσα από την ανατροφοδότηση της μνήμης.

Στον κεντρικό χώρο του ορόφου δεσπόζουν μεγάλες φωτογραφίες με χορευτικά δρώμενα του Φεστιβάλ. Ειδικά λάβαρα με κείμενα στην ελληνική και αγγλική γλώσσα εισάγουν τον επισκέπτη στο θέμα και τον χαρακτήρα της έκθεσης.

Οι χώροι της μουσειακής έκθεσης είναι οργανωμένοι σε επιμέρους θεματικές ενότητες. Στην πρώτη ευρύχωρη αίθουσα της Δυτικής Πτέρυγας έχουν τοποθετηθεί λευκαδίτικες ενδυμασίες, φωτογραφικό υλικό που αναφέρεται στο Φεστιβάλ και ειδική οθόνη προβολής. Οι δύο επόμενες αίθουσες φιλοξενούν η πρώτη ενδυμασίες μουσικοχορευτικών συγκροτημάτων από χώρες της Ευρωπαικής ηπείρου, των Βαλκανίων και της Μέσης Ανατολής (Γαλλία, Ιταλία, Σερβία, Τουρκία, Ισραήλ κ.ά.) και στη δεύτερη ενδυμασίες από εξωτικές χώρες (Κορέα, Ταϊλάνδη, Μεξικό κ.ά.) συνοδευόμενες από μουσικά όργανα και άλλα ενθυμήματα. Τα δωρηθέντα αντικείμενα στον Δήμαρχο Λευκάδας, όπως και οι αναμνηστικές πλακέτες που φιλοτεχνήθηκαν από το Πνευματικό Κέντρο για τους ξένους προσκεκλημένους φιλοξενούνται στην ίδια πτέρυγα, στο γραφείο του Αντιπροέδρου του Πνευματικού Κέντρου.

Στον διάδρομο που οδηγεί στις αίθουσες τις Ανατολικής Πτέρυγας έχουν τοποθετηθεί ενθυμήματα (σημαίες κρατών), φορεσιές και φωτογραφικό υλικό. Στις τρεις αίθουσες τις ανατολικής πτέρυγας παρουσιάζονται τα αντικείμενα της Συλλογής του ιδρυτή του Φεστιβάλ Αντώνη Τζεβελέκη, μουσικά όργανα, κεραμικά ενθυμήματα, μετάλλια, δίσκοι μουσικής. Σε ειδικές προθήκες φιλοξενούνται υφασμάτινα ενθυμήματα και κούκλες με αντίγραφα τοπικών ενδυμασιών από πολλές χώρες του κόσμου. Επίσης μια σειρά από φορεσιές, προσφορές μουσικοχορευτικών συγκροτημάτων στο Φεστιβάλ και διάφορα άλλα ενθυμήματα.

Τα παρουσιαζόμενα αντικείμενα και σύνολα συνοδεύονται από επεξηγηματικά κείμενα (λεζάντες) στην ελληνική και στην αγγλική γλώσσα.

Έτσι, ο σχεδιασμός και η δημιουργία του Μουσείου του Φεστιβάλ αποτελεί για τους επιμελητές της μουσειακής Έκθεσης, ερευνητές του Κέντρου Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών, τη βάση για την δημιουργία ενός ζωντανού πολιτιστικού οργανισμού, που ακολουθώντας τις σύγχρονες θεωρητικές προσεγγίσεις, θα φέρει την ευθύνη της διαμεσολαβημένης βίωσης αλλά και κατανόησης της αμφίσημης σχέσης λαϊκού πολιτισμού, παράδοσης και φολκλόρ και θα οδηγήσει στην ανανέωση του θεσμού του Φεστιβάλ.

Ο σημαντικός αριθμός αντικειμένων που συγκεντρώθηκαν κατά τα πενήντα χρόνια λειτουργίας του Φεστιβάλ, εκείνα που εξακολουθούν προσφέρουν κάθε έτος τα μουσικοχορευτικά συγκροτήματα – ο αριθμός των οποίων αναμένεται να αυξηθεί τώρα που δημιουργήθηκε ένας χώρος συλλογής και παρουσίασής τους – καταβάλλεται προσπάθεια με την βοήθεια υπαλλήλων του Δήμου και νέων επιστημόνων, υπό την επίβλεψη ερευνητών του Κέντρου Λαογραφίας, καταγραφής και τεκμηρίωσής τους. Το Κέντρο Λαογραφίας, το οποίο τα τελευταία χρόνια πραγματοποιεί ερευνητικό πρόγραμμα στη Λευκάδα σε συνεργασία με τον Δήμο (και την Περιφερειακή Ενότητα, τ. Νομαρχία) Λευκάδας, ικανοποιώντας αίτημα του Πνευματικού Κέντρου του Δήμου, προς διευκόλυνση της επιστημονικής έρευνας και του σχεδιασμού ενός οργανωμένου, σύγχρονου Αποθετηρίου – Μουσείου του φεστιβάλ Φολκλόρ, ψηφιοποίησε στο εργαστήριό του το σύνολο των εντύπων προγραμμάτων των Γιορτών Λόγου και Τέχνης στη Λευκάδα / Φεστιβάλ Φολκλόρ Λευκάδας (συνολικά πάνω από 2.300 σελίδες) αδαπάνως για τον Δήμο Λευκάδας, καταγράφει το υλικό (αντικείμενα, έντυπα, δίσκους, ηχογραφήσεις κ.λπ.) και συντάσσει και τεκμηριώνει αναλυτικό κατάλογο του συγκεντρωθέντος υλικού του Μουσείου.

Κείμενο: Αικ. Πολυμέρου-Καμηλάκη, Ευάγγ. Καραμανές, Ζωή Μάργαρη

Συντελεστές

  • Οργάνωση
    Πνευματικό Κέντρο Δήμου Λευκάδας
    Κέντρον Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών
  • Επιστημονική ευθύνη
    Aικατερίνη Πολυμέρου-Καμηλάκη, Διευθύντρια του Κέντρου Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών
  • Σχεδιασμός, κείμενα και επιμέλεια έκθεσης
    Αικατερίνη Πολυμέρου-Καμηλάκη, Ευάγγελος Καραμανές, Ζωή Μάργαρη, Ερευνητές, Κέντρο Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών
  • Ψηφιοποίηση υλικού
    Λιάνα Λάμπου
  • Ψηφιακή επεξεργασία αρχείων εικόνας και ήχου
    Θάνος Κυνηγάρης
  • Τεχνική υποστήριξη
    Ανδρέας Λάζαρης
  • Εκθεσιακές εφαρμογές
    Αλεξία Καλλέργη-Πανοπούλου, Νατάσα Σαμψών (Πτυχιούχοι Τμήματος Λαϊκής και Παραδοσιακής Μουσικής Α.Τ.Ε.Ι. Ηπείρου)
  • Γραμματεία
    Διδώ Βερυκίου
  • Επιμέλεια βίντεο
    Ιωάννα Φίλιππα
  • Γενικών καθηκόντων
    Ανδρέας Αλέσιος

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΔΗΜΟΥ ΛΕΥΚΑΔΑΣ
Αγγ. Σικελιανού 1 και Σβορώνου 311 00 Λευκάδα
Τηλ.: 2645026635
e-mail: lefkasf@otenet.gr
http: www.lefkasculturalcenter.gr

ΚΕΝΤΡΟΝ ΕΡΕΥΝΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΑΟΓΡΑΦΙΑΣ ΤΗΣ ΑΚΑΔΗΜΙΑΣ ΑΘΗΝΩΝ
Ηπίτου 3, 105 57 Αθήνα
Τηλ.: 210 3664751, -52 & Fax: 210 3313418
e-mail: keel@academyofathens.gr
http: www.kentrolaografias.gr  /  http: www.academyofathens.gr